Er zijn groenten die je elke dag ziet liggen, en er zijn groenten die je een beetje overslaat zonder goed te weten waarom. Pastinaak is zo’n ding. Een beetje bleek, een beetje raar van vorm, en toch — zodra je ‘m eenmaal goed bereidt — vraag je je af waarom je er zo lang omheen hebt gelopen. Ik zet hem hier gewoon recht. Want pastinaak verdient een plek in je tas.
Wat is pastinaak eigenlijk?
Pastinaak lijkt op een witte wortel, maar hij smaakt heel anders. Zoeter, nootachtiger, met een lichte kruidige ondertoon die je niet snel vergeet. De geur alleen al als je ‘m schilt — dat is al bijna koken. Hij groeit in de grond, net als een wortel of een knolselderij, en hij houdt van kou. Sterker nog: na de eerste nachtvorst wordt hij extra zoet, omdat het zetmeel dan gedeeltelijk omzet naar suiker. Dat is geen fabeltje, dat is gewoon hoe de natuur werkt.
Vroeger was pastinaak een van de belangrijkste groenten in de Nederlanden. Voor de aardappel hier zijn intrede deed, was pastinaak het koolhydraat op het bord. Daarna raakte hij een beetje in de vergetelheid. Gelukkig is hij nooit echt verdwenen, want bij mij op de kraam ligt hij gewoon.
Hoe kies je een goede pastinaak?
Dit is makkelijker dan je denkt. Let op het volgende:
- Stevigheid: een goede pastinaak voelt hard aan, niet slap of rubberachtig
- Kleur: lichtgeel tot crèmewit, zonder bruine plekken of zachte vlekken
- Grootte: middelgrote pastinaken zijn het lekkerst — de heel grote kunnen vezelig worden van binnen
- Loof: als er nog loof aan zit, moet dat er fris uitzien, niet geel of slap
Kleine pastinaken zijn trouwens ook prima. Die kun je soms gewoon heel laten als je ze roostert. Scheelt ook nog eens werk.
Wat kun je ermee maken?
Veel meer dan je denkt. Pastinaak is een van die groenten die zich aanpast aan wat jij nodig hebt. Wil je iets warms en troostrijks? Maak een soep. Wil je iets simpels naast je vlees of vis? Rooster ze in de oven. Wil je indruk maken? Maak een puree van pastinaak met een beetje nootmuskaat — mensen kijken er altijd van op.
Een paar ideeën die ik zelf regelmatig gebruik:
- Pastinaksoep: kook ze gaar met ui en bouillon, pureer het geheel en voeg een scheutje room toe. Klaar.
- Geroosterde pastinaak: snijd in repen, gooi op een bakplaat met olie, zout en rozemarijn, en zet 25 minuten in een hete oven.
- Pastinaakpuree: kook gaar, stamp fijn met boter en een snufje nootmuskaat. Geweldig naast wild of stoofvlees.
- Rauw in een salade: jonge, dunne pastinaken kun je raspen en rauw eten. Lekker met een mosterdvinaigrette.
Vorige week had ik een krat pastinaken liggen die ik zelf had laten roosteren voor een proefmoment op de kraam. Bijna iedereen die ervan proefde zei hetzelfde: “Hè, wat lekker — wat is dit eigenlijk?” Dat zegt genoeg.
De geschiedenis achter deze wortel
Pastinaak heeft een lange geschiedenis die veel verder teruggaat dan de meeste mensen beseffen. Al in de oudheid werd hij gegeten in Europa, en in de middeleeuwen was hij niet weg te denken uit de keukens van gewone mensen én van adel. Pas toen de aardappel in de zestiende en zeventiende eeuw vanuit Amerika naar Europa kwam, begon pastinaak langzaam terrein te verliezen. Als je meer wilt weten over die geschiedenis — hoe gewassen door de eeuwen heen zijn verspreid en verdrongen — is het artikel over pastinaak op Wikipedia een mooie plek om te beginnen. Dat geeft je meteen een gevoel voor hoe oud en vertrouwd deze groente eigenlijk is.
Het is grappig: we denken dat de aardappel altijd al bij ons hoorde, maar dat is dus helemaal niet zo. Pastinaak was hier eerder. En hij is nog steeds goed.
Hoe bewaar je pastinaak thuis?
Dat is gelukkig niet ingewikkeld. Pastinaak is een stevige knol en gaat best lang mee als je hem goed bewaart.
- Leg hem in de groentelade van de koelkast, in een papieren zak of losjes verpakt
- Niet naast fruit bewaren — fruit geeft ethyleen af en dat versnelt het bederf
- Geschilde pastinaak kun je in water bewaren in de koelkast, maar gebruik hem dan binnen een dag of twee
- Hele, ongeschilde pastinaken blijven makkelijk een week tot tien dagen goed
Als je een grote hoeveelheid hebt: pastinaak laat zich prima invriezen. Blancheer de stukken eerst kort, laat ze afkoelen en vries ze in porties in. Dan heb je altijd wat bij de hand voor een snelle soep.
Waarom ik pastinaak zo graag verkoop
Eerlijk gezegd is pastinaak niet de groente die zichzelf verkoopt. Hij heeft geen felle kleur, hij ziet er niet spectaculair uit, en mensen grijpen er niet automatisch naar. Maar dat is nou juist wat ik leuk vind aan mijn werk: mensen kennis laten maken met iets wat ze al kennen maar nog niet echt kennen.
Want pastinaak is er al zolang. Hij groeit goed in onze grond, hij past bij ons klimaat, en hij smaakt naar iets echts. Geen kunstgrepen, geen ingewikkelde bereiding nodig. Gewoon een eerlijke groente die doet wat hij beloofd.
Ik heb klanten die hem nu elke week kopen, terwijl ze hem een jaar geleden nog nooit hadden geprobeerd. Dat is het mooiste wat er is. Iemand die voor het eerst een bak pastinaksoep maakt en de week erna terugkomt om meer te halen — daar doe ik het voor.
En het is ook gewoon goed voor je. Pastinaak zit vol vezels, heeft een behoorlijk gehalte aan foliumzuur en kalium, en is relatief laag in calorieën voor zo’n stevige, vullende groente. Je eet er goed van zonder dat je je zwaar voelt.
Tot slot
Neem die pastinaak. Echt. Als je hem nog nooit hebt geprobeerd, is dit het moment. Als je hem al kent maar er al een tijdje niet meer naar hebt gegrepen, ook dan: pak gewoon een paar stuks mee. Rooster ze vanavond in de oven met wat olie en zout, en je begrijpt meteen waarom ik er zo enthousiast over ben.
Hij is nu op z’n best — de kou heeft hem zoet gemaakt, de oogst is goed, en bij mij liggen ze klaar. Kom langs, dan vertel ik je er alles over. En als je een recept wilt, vraag maar. Ik heb er genoeg.
